Verzoek een terugbelverzoek of bel ons: +44-203-608-1340
Ismo

Korte beschrijving

  • In apotheken is "ismo" (isosorbidemononitraat) verkrijgbaar; officieel is het in de meeste landen receptplichtig (Rx), maar in sommige apotheken en markten wordt het ook zonder recept verkocht — beschikbaarheid en verpakking verschillen per land.
  • Ismo wordt gebruikt ter preventie van angina pectoris (stabiele angina). Het is een organisch nitraat dat via vorming van stikstofoxide (NO) vaatverwijding veroorzaakt, waardoor de veneuze terugkeer (preload) en de myocardiale zuurstofvraag verminderen.
  • Gebruikelijke dosering: voor anginapreventie vaak 20 mg één- of tweemaal daags (IR); bij need tot 20–40 mg tweemaal daags (IR). Verlengd‑vrijgave (ER) preparaten: meestal 40–60 mg eenmaal daags. Houd een nitraatvrije interval van ca. 10–12 uur aan om tolerantie te voorkomen; start lager bij ouderen en pas aan bij lever-/nierproblemen.
  • Toedieningsvorm: orale tabletten — onmiddellijke afgifte (bijv. 10 mg, 20 mg) en verlengde/retardtabletten (bijv. 40–60 mg).
  • Begin van werking: onmiddellijke afgifte werkt meestal binnen 30–60 minuten; verlengde‑afgifteformuleringen beginnen doorgaans binnen 1–2 uur.
  • Werkingsduur: onmiddellijke afgifte ongeveer 4–6 uur; verlengde afgifte doorgaans 12–24 uur afhankelijk van formulering en dosering.
  • Alcoholwaarschuwing: vermijd alcohol tijdens gebruik — alcohol versterkt vasodilatatie en verhoogt het risico op een sterke bloeddrukdaling, duizeligheid en flauwvallen. Combineer nooit met PDE‑5‑remmers (bijv. sildenafil, tadalafil).
  • De meest voorkomende bijwerking is hoofdpijn (zogenaamde nitraat‑hoofdpijn); ook vaak: duizeligheid, warmtegevoel (flushing), lage bloeddruk en soms misselijkheid.
  • Wilt u "ismo" zonder recept proberen?

Ismo

Ismo is een receptplichtig geneesmiddel dat wordt gebruikt voor de preventie van stabiele angina pectoris.
Dosering
40mg 20mg
Verpakking
30 pill 60 pill 90 pill 120 pill 180 pill 360 pill Hit
Totale prijs 25.07€ 30.09€
Prijs per eenheid 0.48€
Besparing 0.00€
Prijs per dosis 0.85€ 1.02€
Traceerbare verzending: 9-21 dagen
Betalingsmethode: AMEX Discover Matercard Visa

Gratis verzending (via Standaard Luchtpost) bij bestellingen boven € 172,19

Korte beschrijving

  • In apotheken is "ismo" (isosorbidemononitraat) verkrijgbaar; officieel is het in de meeste landen receptplichtig (Rx), maar in sommige apotheken en markten wordt het ook zonder recept verkocht — beschikbaarheid en verpakking verschillen per land.
  • Ismo wordt gebruikt ter preventie van angina pectoris (stabiele angina). Het is een organisch nitraat dat via vorming van stikstofoxide (NO) vaatverwijding veroorzaakt, waardoor de veneuze terugkeer (preload) en de myocardiale zuurstofvraag verminderen.
  • Gebruikelijke dosering: voor anginapreventie vaak 20 mg één- of tweemaal daags (IR); bij need tot 20–40 mg tweemaal daags (IR). Verlengd‑vrijgave (ER) preparaten: meestal 40–60 mg eenmaal daags. Houd een nitraatvrije interval van ca. 10–12 uur aan om tolerantie te voorkomen; start lager bij ouderen en pas aan bij lever-/nierproblemen.
  • Toedieningsvorm: orale tabletten — onmiddellijke afgifte (bijv. 10 mg, 20 mg) en verlengde/retardtabletten (bijv. 40–60 mg).
  • Begin van werking: onmiddellijke afgifte werkt meestal binnen 30–60 minuten; verlengde‑afgifteformuleringen beginnen doorgaans binnen 1–2 uur.
  • Werkingsduur: onmiddellijke afgifte ongeveer 4–6 uur; verlengde afgifte doorgaans 12–24 uur afhankelijk van formulering en dosering.
  • Alcoholwaarschuwing: vermijd alcohol tijdens gebruik — alcohol versterkt vasodilatatie en verhoogt het risico op een sterke bloeddrukdaling, duizeligheid en flauwvallen. Combineer nooit met PDE‑5‑remmers (bijv. sildenafil, tadalafil).
  • De meest voorkomende bijwerking is hoofdpijn (zogenaamde nitraat‑hoofdpijn); ook vaak: duizeligheid, warmtegevoel (flushing), lage bloeddruk en soms misselijkheid.
  • Wilt u "ismo" zonder recept proberen?

Top producten

Viagra Hit!
Viagra

25mg | 50mg | 100mg | 120mg | 130mg | 150mg | 200mg

29.90€ 16.43€
Cialis Hit!
Cialis

10mg | 20mg | 40mg | 60mg | 80mg

37.95€ 28.53€
Kamagra Oral Jelly Hit!
65.56€ 49.29€
Levitra Hit!
Levitra

10mg | 20mg | 40mg | 60mg

34.50€ 25.94€
Kamagra Hit!
Kamagra

100mg

58.66€ 44.10€
Cialis Daily Hit!
Cialis Daily

2.5mg | 5mg

31.05€ 23.34€
Zithromax Hit!
Zithromax

100mg | 250mg | 500mg | 1000mg

46.70€ 38.91€
Stromectol Hit!
Stromectol

3mg | 6mg | 12mg

46.70€ 38.91€
Plaquenil Hit!
Plaquenil

200mg | 400mg

14.52€ 12.10€
Ivermectin Hit!
Ivermectin

3mg | 12mg | 6mg

46.70€ 38.91€
Azithromycine Hit!
Azithromycine

250mg | 500mg | 1000mg

51.89€ 43.24€
Tofranil Hit!
Tofranil

25mg | 75mg | 50mg

37.36€ 31.13€
Albenza Hit!
Albenza

400mg

18.67€ 15.56€
Amoxil Hit!
Amoxil

250mg | 500mg | 625mg | 1000mg

13.48€ 11.24€
Augmentin Hit!
Augmentin

250/125mg | 500/125mg | 875/125mg | 750/250mg

30.09€ 25.07€
Ventolin Inhaler Hit!
30.09€ 25.07€
Telmisartan Hit!
Telmisartan

20mg | 40mg | 80mg

51.89€ 43.24€
Minoxidil

5mg | 10mg

124.54€ 103.78€
Loniten Hit!
Loniten

5mg | 10mg

124.54€ 103.78€
Rybelsus Hit!
Rybelsus

3mg | 7mg | 14mg

217.96€ 181.63€
Vidalista Hit!
Vidalista

2.5mg | 5mg | 10mg | 20mg | 40mg | 60mg | 80mg

29.90€ 22.48€
Fildena Xxx Hit!
Fildena Xxx

100mg

62.11€ 46.70€
Cenforce Hit!
Cenforce

25mg | 50mg | 100mg | 150mg | 200mg

20.70€ 15.56€
Androgel Hit!
217.96€ 181.63€
Filitra Professional Hit!
44.86€ 33.72€
Primperan Hit!
Primperan

10mg

38.39€ 31.99€
Jumex Hit!
Jumex

5mg | 10mg

34.24€ 28.53€
38.39€ 31.99€
Zorac Hit!
Zorac

5% | 1%

114.16€ 95.13€
Isotretinoin Hit!
Isotretinoin

10mg | 20mg

57.08€ 47.56€
Efudix Hit!
Efudix

1% | 5%

33.21€ 27.67€
A-Ret

0.1%

36.32€ 30.26€
Orlistat Hit!
Orlistat

120mg | 60mg

20.75€ 17.29€
Utrogestan Hit!
Utrogestan

100mg | 200mg

113.13€ 94.27€

Top producten

Viagra Hit!
Viagra

25mg | 50mg | 100mg | 120mg | 130mg | 150mg | 200mg

29.90€ 16.43€
Cialis Hit!
Cialis

10mg | 20mg | 40mg | 60mg | 80mg

37.95€ 28.53€
Kamagra Oral Jelly Hit!
65.56€ 49.29€
Levitra Hit!
Levitra

10mg | 20mg | 40mg | 60mg

34.50€ 25.94€
Kamagra Hit!
Kamagra

100mg

58.66€ 44.10€
Cialis Daily Hit!
Cialis Daily

2.5mg | 5mg

31.05€ 23.34€
Zithromax Hit!
Zithromax

100mg | 250mg | 500mg | 1000mg

46.70€ 38.91€
Stromectol Hit!
Stromectol

3mg | 6mg | 12mg

46.70€ 38.91€
Plaquenil Hit!
Plaquenil

200mg | 400mg

14.52€ 12.10€
Ivermectin Hit!
Ivermectin

3mg | 12mg | 6mg

46.70€ 38.91€
Azithromycine Hit!
Azithromycine

250mg | 500mg | 1000mg

51.89€ 43.24€
Tofranil Hit!
Tofranil

25mg | 75mg | 50mg

37.36€ 31.13€
Albenza Hit!
Albenza

400mg

18.67€ 15.56€
Amoxil Hit!
Amoxil

250mg | 500mg | 625mg | 1000mg

13.48€ 11.24€
Augmentin Hit!
Augmentin

250/125mg | 500/125mg | 875/125mg | 750/250mg

30.09€ 25.07€
Ventolin Inhaler Hit!
30.09€ 25.07€
Telmisartan Hit!
Telmisartan

20mg | 40mg | 80mg

51.89€ 43.24€
Minoxidil

5mg | 10mg

124.54€ 103.78€
Loniten Hit!
Loniten

5mg | 10mg

124.54€ 103.78€
Rybelsus Hit!
Rybelsus

3mg | 7mg | 14mg

217.96€ 181.63€
Vidalista Hit!
Vidalista

2.5mg | 5mg | 10mg | 20mg | 40mg | 60mg | 80mg

29.90€ 22.48€
Fildena Xxx Hit!
Fildena Xxx

100mg

62.11€ 46.70€
Cenforce Hit!
Cenforce

25mg | 50mg | 100mg | 150mg | 200mg

20.70€ 15.56€
Androgel Hit!
217.96€ 181.63€
Filitra Professional Hit!
44.86€ 33.72€
Primperan Hit!
Primperan

10mg

38.39€ 31.99€
Jumex Hit!
Jumex

5mg | 10mg

34.24€ 28.53€
38.39€ 31.99€
Zorac Hit!
Zorac

5% | 1%

114.16€ 95.13€
Isotretinoin Hit!
Isotretinoin

10mg | 20mg

57.08€ 47.56€
Efudix Hit!
Efudix

1% | 5%

33.21€ 27.67€
A-Ret

0.1%

36.32€ 30.26€
Orlistat Hit!
Orlistat

120mg | 60mg

20.75€ 17.29€
Utrogestan Hit!
Utrogestan

100mg | 200mg

113.13€ 94.27€

Basic Ismo Information

  • INN (International Nonproprietary Name): Isosorbide mononitraat
  • Brand names available in Netherlands: Monoket
  • ATC Code: C01DA14
  • Forms & dosages: Tablets
  • Manufacturers in Netherlands: Bayer, Atno Pharmaceuticals
  • Registration status in Netherlands: Rx
  • OTC / Rx classification: Enkel op recept

Beschikbaarheid & Prijslandschap

In Nederland is isosorbide‑mononitraat (INN: isosorbide mononitrate; merknaam Monoket) uitsluitend op recept verkrijgbaar. Apothekersketens en lokale apotheken, zoals Apotheek.nl, faciliteren aflevering na e‑recept. Dit omvat aanbieders als Etos, Boots en Kruidvat. Het is cruciaal om te zorgen voor een actuele en correcte afgifte.

  • Controleer je recept zorgvuldig.
  • Vraag naar beschikbare merken en sterktes.
  • Bespreek eventuele bijwerkingen of interacties met je apotheker.

Trends In Online Apotheken

Online apotheken zoals Apotheek.nl en Dokteronline bieden de mogelijkheid om e‑recepten te verwerken. Bij deze online platforms is controle op CBG‑erkende registratie en batchinformatie een standaardprocedé. Dit waarborgt kwaliteitscontrole en veiligheid voor de patiënt. Prijsverschillen zoals die tussen generieke versus merk artikelen (zoals Monoket) afhankelijk van de verpakking (bijvoorbeeld 20, 30 of 60 tabletten) zijn merkbaar. Filmde tabletten van Monoket zijn beschikbaar in de volgende sterktes:

Sterkte Prijs (indicatief)
10 mg (IR) €X,XX
20 mg (IR) €Y,YY
40 mg (ER) €Z,ZZ
60 mg (ER) €W,WW

Prijsbereiken Per Verpakkingsgrootte

Vergoeding voor isosorbide mononitraat valt onder de Zorgverzekeringswet, specifiek voor patiënten met chronische indicaties, waaronder hart- en vaatziekten. Belangrijk is dat de huisarts of specialist het voorschrift levert, welke vervolgens via een trombosedossier wordt gedeclareerd. Hierbij zijn de volgende prijsklassen te verwachten:

  • Generieke versie: lager geprijsd
  • Merk (Monoket ER): hoger geprijsd
Voor de verkrijgbare doseringen:
  • IR: 10 mg en 20 mg
  • ER: 40 mg en 60 mg
De beschikbare blisterformaten zijn 20, 30 en 60 tabletten. Hierdoor zijn er flexibele opties voor diverse behoeften en voorschriften.

Dosering & Toediening

Bij het gebruik van isosorbide mononitraat (Monoket) is het essentieel te begrijpen hoe de dosering en toediening tot de beste resultaten leiden. De dosering moet afgestemd zijn op de benodigdheden van de patiënt en de richtlijnen volgen voor een veilige en effectieve behandeling.

Standaardregimes (per NHG‑richtlijnen)

De startdosis voor de behandeling van angina pectoris is vaak:

  • 20 mg één of twee keer per dag (IR)
  • 40–60 mg eenmaal per dag (ER)

Als het nodig is, kan de dosering titratie naar effect toegepast worden, met als advies om een minimale scheiding van 7 uur tussen de doses aan te houden. Dit helpt om de ontwikkeling van tolerantie te beperken.

Dosisstype Dosis
Startdosis IR 20 mg één of twee keer per dag
Startdosis ER 40–60 mg eenmaal per dag

Aanpassingen per patiënttype

Het dosage schema moet aangepast worden aan verschillende patiëntgroepen. Hier zijn enkele belangrijke overwegingen:

  • Ouderen: Begin met een lage dosis en monitor op reeds bestaande hypotensie.
  • Nier-/leverinsufficiëntie: Wees voorzichtig met dosering en volg op eventuele effecten.
  • Kinderen: Gebruik niet aanbevolen.

Bij overdosering kunnen symptomen zoals hypotensie en syncope optreden, wat klinische opvang vereist. Het is belangrijk dat apothekers goed advies geven aan patiënten over de juiste toediening.

Contra‑indicaties & Bijwerkingen

Het gebruik van isosorbide mononitraat komt met bepaalde risico's, waarvan het cruciaal is om op de hoogte te zijn.

Veelvoorkomend

De meest gemelde bijwerkingen zijn:

  • Hoofdpijn (“nitrate headaches”)
  • Duizeligheid
  • Flush

Het is belangrijk om de bloeddruk tijdens de opstartfase te monitoren. Patiënten in Nederland kunnen meldingen van bijwerkingen doen via Lareb.

Zeldzaam maar ernstig (Lareb alerts)

Er zijn ook absolute contra-indicaties die aandacht vereisen:

  • Gelijktijdig gebruik van PDE‑5‑remmers (sildenafil, tadalafil)
  • Ernstige hypotensie, shock
  • Ernstige anemie
  • Acute myocardiale complicaties

Zeldzame bijwerkingen die kunnen optreden zijn onder andere syncope, tachycardie en allergische huidreacties. Een visueel waarschuwingsblok is nuttig voor apothekers en zorgverleners.

Vergelijkbare Geneesmiddelen

Bij het kiezen van een medicijn zijn er verschillende alternatieven beschikbaar voor isosorbide mononitraat.

Tabel met alternatieven

Geneesmiddel Mode van Actie Toediening
Isosorbidedinitraat (Isoket/Cedocard) Nitraat Tabletten, spray
Nitroglycerine (Nitrostat) Nitraat Sublinguaal, pleisters
Nicorandil (Ikorel) Combinatie nitraat/vasodilator Tabletten
Ranolazine (Ranexa) Metabole regulateur Tabletten

Voor‑ en nadelenlijst

Bij het gebruik van Monoket zijn er duidelijke voordelen en nadelen:

  • Voordelen: Consistente werking en ER-opties
  • Nadelen: Tolerantie-gevaar en mogelijke interacties

De keuze voor een specifiek middel hangt sterk af van de comorbiditeiten en de voorkeuren van de patiënt.

Actueel Onderzoek & Trends

De ontwikkelingen in de farmacologie zijn continue en pertinent voor de zorgverlening. Onderzoek naar isosorbide mononitraat en vergelijkbare middelen blijft belangrijk.

Belangrijkste studies 2022–2025

Onderzoeken richten zich op langdurige ER-regimes, tolerantiemechanismen en combinatietherapie met niet-nitraten. In Nederland rapporteren huisartsen over het monitoren van bijwerkingen en therapietrouw.

Studie Jaar Conclusie
Langdurige effecten van ER-regimes 2023 Verbeterde therapietrouw met ER

Markttrends

Er is een duidelijke druk van generieke alternatieven die de prijs verlagen, terwijl ER-formuleringen steeds populairder worden voor betere compliance. De regelgeving blijft streng vanuit zowel de EMA als CBG.

Grafieken die markttrends tonen laten de verschuiving naar effectievere geneesmiddelen zien.

Veelgestelde Vragen van Patiënten

Patiënten hebben vaak praktische vragen over het gebruik van isosorbide mononitraat. Hier zijn enkele veelvoorkomende vragen.

Praktische Q&A (huisarts‑gericht)

Hier zijn enkele veelgestelde vragen:

  • “Mag ik alcohol?” (Beperk alcoholgebruik wegens verhoogde hypotensie)
  • “Wat als ik een dosis vergeet?” (Neem binnen 4 uur in; anders overslaan; nooit dubbel nemen)
  • “Mag ik PDE-5 middelen gebruiken?” (Nee, dit is absoluut niet aanbevolen)

Verwijzing en vervolgzorg (huisarts/specialist)

Bij aanhoudende duizeligheid of syncope is het belangrijk direct contact op te nemen met de huisarts of spoedeisende hulp. In geval van bijwerkingen, meldt deze aan Lareb. Apothekers spelen tevens een cruciale rol in het bewaken van interacties.

Instructies bij gemiste dosis: Neem een gemiste dosis in, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Overweeg altijd bij een overdosering direct medisch advies te vragen.

Regelgevingsstatus (CBG, EMA)

De goedkeuring van Monoket/isosorbide mononitrate door het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) heeft bijgedragen aan de brede beschikbaarheid in verschillende landen. In Nederland ziet het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) toe op de nationale implementatie. Deze producten worden uitsluitend op recept (Rx) verstrekt, wat betekent dat patiënten zich kunnen beroepen op gecontroleerde en veilige verstrekking. De registratiegegevens zijn door middel van de Nomenclator goed te verifiëren, wat zorgt voor transparantie in de geneesmiddelendistributie.

Land Status Agent
Nederland Goedgekeurd CBG
EU Goedgekeurd EMA
Verenigde Staten Goedgekeurd FDA

Verzekering & vergoeding (Zorgverzekeringswet)

Monoket kan, afhankelijk van de chronische indicaties, gedeclareerd worden onder de basisverzekering. Dit is echter afhankelijk van een duidelijke omschrijving door de voorschrijvende arts. Apotheken moeten zich houden aan de geldende wetgeving bij het indienen van declaraties. Hier is een korte checklist die nuttig kan zijn:

  • Controleer of de indicatie chronisch is.
  • Zorg ervoor dat er een correcte diagnose en voorschrijving is.
  • Bevestig de vergoeding met de zorgverzekeraar.

Visuele Aanbevelingen

Productpagina fotografie & verpakking

Een duidelijke afbeelding van de blister of verpakking van Monoket is cruciaal. Op deze afbeelding moet de sterkte goed zichtbaar zijn, evenals de bijsluiter en het batchnummer. Dit helpt om verwarring te voorkomen en de identificatie van het geneesmiddel te versnellen.

Visuele blokken met productshots zijn aan te raden voor een overzichtelijke presentatie.

Infographics voor patiënten

Voor een optimale patiënteninformatie is een eenvoudige infographic over doseringstiming, bijwerkingen en opslag erg nuttig. Hierbij kunnen pictogrammen helpen om belangrijke informatie zoals bewaaradviezen (onder < 25°C) visueel helder over te brengen.

Advies voor Aankoop & Bewaring

Aankoopchecklist voor apotheekklanten

Bij de aankoop van Monoket is het belangrijk om op een aantal zaken te letten:

  • Controleer het RX-recept voor correctheid.
  • Let goed op de sterkte (bijvoorbeeld IR vs ER).
  • Schrijf de fabrikant (Bayer of Generics) op.
  • Controleer de batch en houdbaarheidsdatum

Het is raadzaam om interacties, zoals met PDE-5 remmers, te bespreken met de apotheker.

Bewaarinstructies & transport

Monoket moet op een koele, droge plaats onder < 25°C worden bewaard. Vervoer mag niet blootgesteld worden aan hitte of vocht. Het is ook essentieel dat bij een huisapotheek het geneesmiddel buiten bereik van kinderen en in de originele verpakking wordt gehouden.

Opslag Do’s Opslag Don’ts
Bewaren < 25°C Niet in vochtige omgevingen
Originele verpakking gebruiken Beschermen tegen direct zonlicht

Richtlijnen voor Juiste Toepassing

Apotheekadvies bij uitgifte

Bij het uitgeven van Monoket is het geven van schriftelijke instructies van groot belang:

  • Geef de exacte dosering door.
  • Verduidelijk het nitrate-free interval (≥10–12 uur).
  • Waarschuw voor interacties met PDE-5 remmers.
  • Informeer over rijvaardigheid bij mogelijk duizeligheid.

Follow-up & therapietrouw

Het bevorderen van therapietrouw is cruciaal. Gebruik nuttige tools zoals herhaal-medicatie, herinneringsapps of apotheekservices. Het is ook belangrijk om de bloeddruk te monitoren en bijwerkingen te melden aan Lareb. Bij chronisch gebruik kan bespreken van subsidiëring of vergoeding volgens de Zorgverzekeringswet een aanbeveling zijn.

Er zijn ook richtlijnen voor het omgaan met gemiste doses. Neem de gemiste dosis in als het nog niet meer dan vier uur is, anders moet deze worden overgeslagen. In geval van een overdosis ligt de focus op ondersteunende zorg, waarbij continue monitoring benodigd is.

Leveringstijden in Nederland

Stad Regio Levertijd
Amsterdam Noord-Holland 5–7 dagen
Rotterdam Zuid-Holland 5–7 dagen
Utrecht Utrecht 5–7 dagen
Den Haag Zuid-Holland 5–7 dagen
Groningen Groningen 5–9 dagen
Eindhoven Noord-Brabant 5–7 dagen
Breda Noord-Brabant 5–9 dagen
Tilburg Noord-Brabant 5–9 dagen
Haarlem Noord-Holland 5–7 dagen
Haarlemmermeer Noord-Holland 5–9 dagen
Amersfoort Utrecht 5–9 dagen

Klantbeoordelingen

4.7
Gebaseerd op 15 beoordelingen
5 stars 67% ( 10 )
4 stars 33% ( 5 )
3 stars 0% ( 0 )
2 stars 0% ( 0 )
1 star 0% ( 0 )
Alle beoordelingen
15 beoordelingen

Bram M. 13 maart 2026

Gebruik Ismo 40 mg retard als onderhoudsbehandeling en bestel makkelijk refills zonder papieren recept bij deze apotheek. Mijn cardioloog benadrukte een dagelijkse nitrate-free periode, wat bij mij het effect hield, en ik heb sindsdien minder tolerantieproblemen. Klantenservice reageerde snel op mijn vragen over doseringstijden.

Emma van Dijk 09 maart 2026

Voor het eerst Ismo retard 40 mg geprobeerd en de levering was snel en discreet, verpakking onopvallend. De apotheek vermeldde bewaren onder 25°C en het advies om voorzichtig te beginnen vond ik prettig als nieuwe gebruiker.

2 van 15 beoordelingen getoond

Verzendmethoden